Her gün bir Dünya Tiyatro Günü sayılmalıdır, çünkü geçen 20 yüzyıl boyunca tiyatro ateşi hiç durmadan dünyanın çeşitli yerlerinde ısrarla yanmıştır.

Tiyatro, özellikle sinema, televizyon ve şimdi sayısal medyanın gelişmesiyle sürekli yok olma tehdidi altında olmuştur. Teknoloji sahneyi istila etmiş ve insan boyutunu imha etmiştir. Ve uçuşan repliklerin yerini bir çeşit hareketli resmin aldığı naylon bir tiyatro yaratmak için çaba harcanmıştır. Oyunlar yalnızca kuklalar ve oyuncak bebekler kullanılarak katmerli ışık etkisiyle ambalajlanıp, diyalogsuz, ışıksız veya oyuncusuz sahnelenmiştir.

Teknoloji, tiyatroyu bir havai fişek gösterisine veya panayır eğlencesine dönüştürmeye çalışmıştır.

Şimdi oyuncuların seyirci karşısına geri dönüşüne şahit oluyoruz.

Bugün, repliklerin sahneye geri geldiğini görüyoruz.

Tiyatro artık kitle iletişimini reddetti ve kendine özgü sınırlarını kabul etti; iki varlık birbirleriyle yüzleşir, hassasiyetleri, duyguları, hayalleri ve umutları aktarır. Sahne sanatı tartışmayı alevlendirecek fikirleri konu etmeyi terk ediyor.

Tiyatro hareketlendirir, aydınlatır, endişelendirir, rahatsız eder, ruhu yüceltir, ifşa eder, kışkırtır ve gelenekleri ihlal eder. O, toplumla paylaşılan bir sohbettir. Tiyatro, boşluğa, gölgelere ve suskunluğa, replikleri uçuşturmak, hareketlendirmek, aydınlatmak ve hayatı galeyana getirmek için karşı duran ilk sanattır.

Tiyatro, yaratıldıkça kendini yok eden yaşayan bir varlıktır, fakat hep küllerinden yeniden doğar. O, bütün insanların bir şeyler aldığı ve verdiği böylece biçim değiştirdikleri sihirli bir iletişimdir.

Tiyatro insanoğlunun varoluş acısını yansıtır ve insanın durumuna açıklık getirir. Tiyatroda, yaratıcılar değil oyunun geçtiği dönemin toplumu konuşur.

Tiyatroyu keşfetmeyi ve ondan hoşlanmayı engelleyen çocuklukta sanat eğitimi eksikliği, dünyada kol gezip seyirciyi uzakta tutan yoksulluk ve desteklemesi gerekirken, ona karşı kayıtsız kalan ve onu göz ardı eden hükümetler tiyatronun aleni düşmanlarıdır.

Bir zamanlar sahnede tanrılar ve insanlar birbirleriyle konuşurdu, fakat şimdi öteki insanlarla konuşuyorlar. Bu nedenle, tiyatro yaşamdan daha büyük ve iyi olmalıdır. Tiyatro, çılgın bir dünyada bilgelik sözünün değerine inanma eylemidir. Tiyatro, kendi kaderinden sorumlu insanoğluna inancın gösterisidir.

Bize ne olduğunu anlamak, hepimizi çevreleyen acı ve ıstırabı nakletmek ve hatta günlük yaşamımızın kargaşası ve kâbusunda anlık bir umut ışığı yakalamak için tiyatroyu deneyimlemek zorundayız.

Çok yaşayın tiyatro töreninin kutsal katılımcıları! Çok yaşa tiyatro!

Víctor Hugo Rascón Banda

Çeviren: Adnan Çevik

Víctor Hugo Rascón Banda

1948 yılında Meksiko’nun kuzeyinde Chihuahua sıradağlarında bir maden kasabası olan Uruáchic’da doğdu. Aile geleneğini izleyerek kendini madencilik işine adaması gerekiyordu, fakat hayatı farklı biçimde gelişti. Kendi ifadesine göre, “Annem verdiği isimle yazar olmaya mahkûm etmişti ve yaşadığım çocukluk nedeniyle tek yol yazar olmaktı.” Ailesinin evi aynı zamanda duruşma salonuydu, böylece çocukluğundan itibaren büyük babası olan yargıcın karşısında yapılan itirafları dinledi. Suçlanan ruhların tüm çıplaklığıyla ortaya çıktığı bu evren Victor Hugo’nun kaçamayacağı kadar etkiliydi ve başarılı bir avukat olmakla kalmadı, ayrıca daha önemlisi Meksika oyun yazarlığının önde gelen siması oldu.

Genç yaşta öğrenimine devam etmek için yaşadığı küçük kasabadan ayrıldı. O zamandan beri yabancısı olmadığı hikayelerden ve karakterlerden beslenmek, Rarámuri bilgeliğinden kana kana içmek, kasabasına gelen Alman, Fransız ve İspanyollardan ilham almak, Kuzey Meksiko rüzgarlarının taşıdığı direniş örnekleriyle karşılaşmak için gerçek veya metaforik anlamda kasabasına sıkça geri dönmüştür.

Victor Hugo, biri Alman diğeri Tarahumara (1) iki kadının yaşamlarını yeniden şekillendirmesini konu alan yenilikçi ilk oyunu Voces en el umbral’ı (Eşikteki Sesler) yazdı. Her iki kadında bir madenin en derin noktasından atalarına kadar tüm yaşamlarını gözden geçirir. Sahnelenen ilk oyunu Los Illages (Kanunsuz) popüler kabulün yanında eleştirmenler ve akademik çevrenin de tanınmasını getiren bir kariyerin başlangıcı oldu. Victor Hugo yazdığı oyunlarla ulusal ve uluslararası birçok ödül almıştır: Ramón López Velarde (1979), Teatro Nuestra América (1981), Juan Ruiz de Alarcón (1993) ve Rodolfo Usigli (1993). Son olarak, ülkesinin sanat insanlarının Milli Güzel Sanatlar Enstitüsü aracılığı ile verdiği eserlerinin tanındığı anlamına gelen “Xavier Villaurrutia” madalyasını aldı.

Yazmış olduğu toplam 50 oyunu, insanın karmaşıklığını ve sosyal çevresiyle ilişkilerini örnekleyen geniş bir yelpaze oluşturur. Victor Hugo’ya göre yaratıcının (oyun yazarının) ağzından konuşan gerçekte ait olduğu çağın toplumudur.

Contrabando [Kaçakçılık] (1991), La mujer que cayó del cielo [Gökyüzünden Düşen Kadın] (1999), Sazón de mujer [Kadın Çeşnisi] (2001), Apaches [Apaçiler] (2003) gibi oyunları bizi küçük gören ve kanunsuzluğu, acıyı, arzuyu ve sosyal dışlanmışlığa kapılmış insanların yer aldığı yeraltı dünyasının hem trajik hem ihtiraslı yönünü sahneye taşır. Rascón Banda’nın oyunlarındaki kadın karakterler, yazarın ruhlarındaki karmaşıklığı yakaladığı derinliğin ve hassasiyetin altını çizen birçok akademik çalışmanın ürünüdür. “Dağ” oyunları diye adlandırılan oyunların yanında, Rascón Banda, Julio Castillo rejisiyle sahnelenen ve üniversite tiyatrosunun unutulmaz oyunu olarak tanımlanan Armas blancas [Beyaz Silahlar] (2) (1982) gibi şehir oyunları da yazmıştır. Bu tür oyunları arasında ayrıca yazarın ulusal bankacılık sistemi hakkındaki bilgisini, sınırlı bir kesimin çeşitli manevra ve oyunlarını ve çoğunluğun zararını yansıtmak için kullandığı Los ejecutivos [Yöneticiler] (1996), La banca [Banka] (1997) adlı oyunlar sayılabilir.

Victor Hugo, genç insanların yaratıcılığını cesaretlendiren verimli bir öğretmen, Meksiko Yazarları Genel Birliği Başkanı olarak sürekli yazarların hakları için savaş an bir yazardır.

Tiyatro çevreleri Rascón Banda’yı oyunları ve aynı zamanda ülkesinin kültürel yaşamına önemli katılımı nedeniyle en önde gelen üyelerinden biri olarak tanımlar.

yazar@tiyatrokeyfi.com