GİRİŞ

Batı ülkeleriyle karşılaştırıldığında, ülkemizin tiyatro geleneği görece daha kısa ve daha zayıftır. Geleneksel tiyatromuz (Ortaoyunu, Karagöz, Meddah, Köy Seyirlik Oyunları) çeşitli nedenlerlerden dolayı yitip gitmek üzeredir. Batı etkisindeki tiyatromuz ise, hayli yol almış olmasına rağmen hala arzu edilen düzeyde değildir. Dahası zaman zaman taklide ve tekrara düşmekte, "tereciye tere satar", durumu ortaya çıkmaktadır. Yapılan bazı önemli denemelere rağmen, geleneksel tiyatromuzun biçimini kullanan, Anadolu'nun zengin kültürüne dayanan, ama aynı zamanda batı tiyatrosu geleneğiyle harmanlanan, özgün ve çağdaş tiyatromuzun büyük gücünden söz etmek de kolay değildir. Dünyanın giderek küreselleştiği, Avrupa Birliği adaylık sürecimizin başladığı bir dönemde, her alanda olduğu gibi tiyatro alanında da, güçlü ve etkili olmamız büyük önem taşımaktadır. Hem halkımızın hakkettiği, onların sorunlarına ve duyarlıklarına denk düşen, yüksek kaliteli, güçlü bir tiyatromuzun oluşması hem de oluşturacağımız bu özgün tiyatronun yurtdışına açılması ve dünya tiyatro mirasına katılması birçok açıdan arzu edilen bir durumdur. Bu öngörüyle, yapılacak olan bir Ulusal Tiyatro Festivalinin önemli bir boşluğu dolduracağı, tiyatromuzun özgün bir atılım içine girmesinde etkili olacağı düşünülmektedir.

TANIM

Özel ve ödenekli tiyatroların (Devlet Tiyatroları, İstanbul Şehir Tiyatroları, Kocaeli Şehir Tiyatrosu, Eskişehir Şehir Tiyatroları) ilk kez sahneleyecekleri yerli oyunlarla katılacağı ulusal düzeydeki en büyük ve ödüllü festivaldir.

AMAÇ

Temel amaç; ağırlıklı olarak batı tiyatrosu etkisinde olan, yer yer taklide ve kendini tekrara düşen tiyatromuzda özgün denemelere hız vermek, uygarlıkların beşiği olan zengin Anadolu kültürünü tiyatro yoluyla sahnelere yansıtmak, küreselleşen dünyamızda, ülkemizin kaynaklarından yola çıkarak ortaya konacak tiyatro yapımlarıyla tiyatromuzun yurtdışına açılımını güçlendirmek ve böylece dünya tiyatro mirasına katkıda bulunmak, yeni tiyatro metinlerinin sahnelenmesini destekleyerek yeni yazarların yetişmesine, tiyatro edebiyatımızın güçlenmesine ve zenginleşmesine katkıda bulunmaktır.

TARİH

Her yıl ekim sonunda, 29 Ekim Cumhuriyetin kuruluşu kutlamalarını da içine alacak biçimde düzenlenir. Katılım oranına göre, süresi 7-10 gündür.

KATILIM

a) Türkiye'de etkinlik gösteren profesyonel bütün tiyatrolar fesitvale katılabilir.
b) Tiyatrolar ancak son bir yılda ve ülkemizde ilk kez sahnelenmiş bir oyunla katılabilirler.
c) Her tiyatro yalnız bir oyunla (Devlet Tiyatrolarının her bölgesi ayrı bir oyunla) katılır.

DEĞERLENDİRME

Akademisyenlerden, eleştirmenlerden, yazarlardan oyuncu ve yönetmenlerden oluşmuş geniş bir jüri (9-13 kişi) kurulur. Jüri bütün oyunları izleyerek aşağıdaki ödülleri verir.
Ödüller plaket ve para ödülünden oluşur.

-En iyi yazar ödülü
-En iyi yönetmen ödülü
-En iyi dramaturg ödülü
-En iyi yapım ödülleri (üç ödül)
-En iyi oyuncu ödülleri (üç kadın üç erkek)
-En iyi sahne tasarımı ödülü
-En iyi kostüm tasarımı ödülü
-En iyi özgün müzik ödülü
-En iyi ışık tasarımı ödülü
-En iyi koreografi ödülü

YAN ETKİNLİKLER:

Oyun Yazma Yarışması:
Festival Kurulu, festival çerçevesinde bir "Tiyatro Oyunu Yazma Yarışması" düzenler. Yarışma bir yıl önceden duyurulur. Sonuçları ise festival sırasında açıklanır ve kazananlara ödülleri verilir. Ödüller beş başarı ödülünden oluşur. Ödül olarak plaket ve para ödülü verilir.
Ödül alan oyunlar, fesitval sırasında tanıtılır. Bir sonraki festivalde sahnelenmelerinin olanakları araştırılır. Bunun için girişimde bulunulur. Böylece, Ulusal Tiyatro Festivali için her yıl yerli yeni oyunların ortaya çıkması desteklenmiş ve büyük oranda sağlanmış olur.
Festival için ödül alan oyunların yanı sıra başka oyunlar da sahnelenebilir.

Paneller, Konferanslar, Çalıştaylar:
Festival kapsamında, ulusal tiyatromuzun geliştirilmesine ve yenileştirilmesine yönelik olarak, yazarlık, yönetmenlik, oyunculuk vb. alanlarda paneller ve çalıştaylar düzenlenir. Konferanslar verilir.
Kitle iletişim araçlarının dikkati konu üzerin çekilir. Ulusal tiyatromuzun sorunları enine boyuna tartışılır. Çözümler üretilir. Üretilen çözümlerin hayata geçirilmesi için tiyatro yazarlarının, kuramcılarının, uygulamacılarının ve yöneticilerinin bu konudaki duyarlıkları arttırılmaya çalışılır.

TİYATROMUZUN YURTDIŞINA AÇILMASI

Böyle bir festival, yalnız halkımızın duyarlığına ve sorunlarına denk düşen bir tiyatronun yaratılmasına katkıda bulunmayacak, aynı zamanda yurtdışına güçlü bir biçimde tanıtılımasına da katkıda bulunacaktır.
Bunun için:
a) Yurtdışında, önemli uluslararası festivallerden gözlemci niteleğinde, festival yöneticileri, seçicileri, programatörleri davet edilerek, Ulusal Tiyatro Festivalimizden oyunlar seçip festivallerine davet etmelerini sağlanır.
b) Yurtdışından eleştirmenler ve tiyatro araştırmacıları davet edilerek yurtdışında tiyatromuzu tanıtıcı yazılar yazmaları ve yayın yapmaları konusunda teşvik edilir.
c) En iyi yapım ödüllerini alan üç oyunun yurtdışında sergilenmeleri için çeşitli kurum ve kuruluşlardan destek yolları aranır.
d) Yurtdışından tiyatro yönetmenleri ve yöneticileri davet edilerek, Ulusal Tiyatro Festivalinde seyredip sahnelemek istedikleri oyunların çevirilip yurtdışında başka tiyatrolarda sahnelenmesine önayak olunur.

SONUÇ

Ulusal Tiyatro Festivali, her yıl periyodik olarak, yukarıda belirtilen ilkeler doğrultusunda gerçekleştirildiği taktirde, tiyatromuz her bakımında büyük bir atılım içine girecektir. Böylece, yeni yazarlar yetişecek, yepyeni oyunlar yazılacak, yönetmenlerin, oyuncuların, genellikle üvey evlat gibi gördükleri yerli oyunlara bakışı değişecektir. Yerli oyunlar yetkin bir biçimde sahnelenecek, tutkuyla oynanacaktır. Ulusal tiyatromuzun nabzı bu festivalde atacak, eleştirmenler, tiyatro insanları böyle bir festivale heyecanla koşacaklardır.
Üretilen yeni, özgün yapımlarla tiyatromuz güçlenecek, yurtdışından davet edilen tiyatro insanları, festival yöneticileri, eleştirmenler aracılığıyla tiyatromuz yurtdışına daha güçlü açılacaktır.
Bu festivalin de katkısıyla, on-onbeş yıl sonra tiyatromuzun çehresi değişecektir. Böyle bir festival için geç bile kalınmıştır, daha fazla gecikmemek tarihi bir sorumluluktur.

Doç.Dr. Hasan Erkek
Anadolu Üniversitesi
Devlet Konservatuvarı Öğretim Üyesi
Oyun Yazarı
Tiyatro Yazarları Derneği
Yönetim Kurulu üyesi

yazar@tiyatrokeyfi.com